Trang ChủTrong bộ phim Top Gun: Maverick, có một cảnh khiến nhiều khán giả ấn tượng khi Trung úy Pete “Maverick” Mitchell (Tom Cruise) cùng đồng đội lái chiếc F-14 Tomcat bị đánh cắp để thoát khỏi lãnh thổ đối phương, thì bị hai tiêm kích Su-57 truy đuổi.
Bất ngờ xảy ra khi một chiếc Su-57 đột ngột kéo mũi máy bay dựng gần như thẳng đứng. Chỉ trong tích tắc, chiếc tiêm kích giảm tốc mạnh đến mức gần như đứng yên giữa không trung trước khi lấy lại tốc độ và tiếp tục truy kích.
Tiêm kích Su-27 của Liên Xô thực hiện động tác “Rắn hổ mang”, tại Triển lãm hàng không Paris, ngày 1/7/1989. (Nguồn: X)
Màn cơ động ngoạn mục này được gọi là “động tác rắn hổ mang” (Cobra Maneuver), một trong những động tác biểu diễn nổi tiếng nhất trong lịch sử hàng không quân sự.
Ít người biết rằng động tác này không bắt nguồn từ Su-57 hay thậm chí từ nước Nga hiện đại. Nó đã trở thành huyền thoại cách đây 37 năm, khi một phi công Liên Xô lần đầu khiến cả phương Tây kinh ngạc tại Triển lãm Hàng không Paris năm 1989.
Khoảnh khắc khiến cả thế giới sửng sốt
Cuối thập niên 1980, Chiến tranh Lạnh đang dần hạ nhiệt. Chính sách Glasnost của nhà lãnh đạo Liên Xô Mikhail Gorbachev mở đường cho các máy bay chiến đấu Liên Xô lần đầu tham dự các triển lãm hàng không ở phương Tây.
Sau khi MiG-29 gây chú ý tại Triển lãm Farnborough năm 1988, năm 1989 Liên Xô tiếp tục mang tới Paris niềm tự hào mới của mình: tiêm kích Su-27 Flanker.
Su-27 khi đó mới được đưa vào trang bị vài năm trước và được thiết kế để bảo vệ không phận rộng lớn của Liên Xô. Máy bay vốn nổi tiếng nhờ khả năng cơ động xuất sắc, nhưng những gì khán giả chứng kiến còn vượt xa mọi kỳ vọng.
Phi công thử nghiệm Viktor Pugachyov bất ngờ kéo chiếc Su-27 leo dốc cực gắt. Mũi máy bay ngẩng lên vượt quá phương thẳng đứng, đạt góc tấn công khoảng 90–120 độ.
Điều kỳ lạ là chiếc Su-27 không rơi. Nó gần như đứng yên trên bầu trời trong vài giây, giống hệt một con rắn hổ mang đang ngẩng đầu chuẩn bị tung cú đớp. Sau đó, Pugachyov nhẹ nhàng hạ mũi máy bay, tăng lực đẩy và tiếp tục bay như chưa từng có chuyện gì xảy ra.
Khán giả phương Tây gần như ‘chết lặng’
Chưa từng có ai chứng kiến một chiến đấu cơ thực hiện động tác như vậy trước công chúng. Màn trình diễn ngay lập tức đưa Su-27 trở thành biểu tượng về khả năng cơ động và động tác này được đặt tên là “Rắn hổ mang Pugachev” (Pugachev’s Cobra).
Dù tên gọi gắn liền với Viktor Pugachyov, ông không phải là người đầu tiên thực hiện kỹ thuật này. Nguồn gốc của động tác Cobra có thể truy ngược về Thụy Điển từ những năm 1960.
Khi đó, hãng Saab phát triển tiêm kích đánh chặn siêu âm Saab 35 Draken với thiết kế cánh tam giác kép rất đặc biệt. Máy bay được chế tạo để đối phó các máy bay ném bom Liên Xô và là một trong những chiến đấu cơ đầu tiên của Tây Âu có thể bay ổn định ở tốc độ Mach 2.
Trong quá trình thử nghiệm, hai phi công Bengt Olow và Ceylon Utterborn vô tình phát hiện rằng nếu điều khiển theo một cách nhất định, chiếc Draken có thể giảm tốc cực nhanh mà vẫn giữ được khả năng kiểm soát.
Ban đầu đây chỉ là một kỹ thuật để phục hồi máy bay khi rơi vào trạng thái mất ổn định nguy hiểm. Sau đó, các phi công Thụy Điển nhận ra họ có thể tận dụng hiện tượng này như một “phanh khí” để giảm tốc đột ngột trong không chiến. Họ gọi kỹ thuật này là “kort parad”, có nghĩa là “đỡ đòn ngắn” trong đấu kiếm.
Tuy nhiên, vì học thuyết tác chiến thời Chiến tranh Lạnh được giữ bí mật tuyệt đối nên gần như không ai bên ngoài Thụy Điển biết đến kỹ thuật này.
Syria là mắt xích đưa kỹ thuật này đến Liên Xô
Sau khi Syria tái lập lực lượng không quân đầu thập niên 1960, nước này mua hàng chục tiêm kích MiG-21 của Liên Xô. Trong quá trình huấn luyện, phi công Syria Mohammad Mansour đã tự phát triển một kỹ thuật giảm tốc cực mạnh để khiến máy bay đối phương lao vượt lên phía trước trong các trận không chiến với Israel.
Theo thời gian, kỹ thuật này được nhiều phi công Syria áp dụng rồi lan sang Jordan và Ai Cập. Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng chính tại Ai Cập, nơi có đông cố vấn quân sự Liên Xô hoạt động, các phi công Liên Xô đã tiếp cận kỹ thuật này.
Sau đó, khi Su-27 ra đời với khả năng cơ động vượt trội, các phi công thử nghiệm Liên Xô tiếp tục hoàn thiện động tác Cobra để biến nó thành một màn trình diễn nổi tiếng thế giới.
Phi công Igor Volk là người đầu tiên thực hiện động tác này trong quá trình thử nghiệm Su-27. Viktor Pugachyov sau đó tinh chỉnh kỹ thuật và trình diễn thành công trước công chúng phương Tây tại Triển lãm Hàng không Paris năm 1989.
Vì sao Su-27 có thể thực hiện được động tác tưởng như bất khả thi?
Điểm đặc biệt của Su-27 nằm ở thiết kế khí động học rất ổn định khi bay ở góc tấn công lớn, kết hợp với hệ thống điều khiển bay điện tử tiên tiến.
Những yếu tố này cho phép máy bay vẫn giữ được khả năng kiểm soát ngay cả khi gần như mất hoàn toàn lực nâng, điều vốn được coi là không thể đối với nhiều chiến đấu cơ trước đó.
Về sau, khi công nghệ điều khiển hướng lực đẩy (thrust vectoring) ra đời, khả năng thực hiện các động tác siêu cơ động càng được nâng lên một tầm cao mới.
Đó cũng là nền tảng để nhiều tiêm kích hiện đại như Su-30, Su-35, Su-57 hay F-22 Raptor thực hiện những màn biểu diễn cực kỳ ngoạn mục tại các triển lãm hàng không.
Cobra có thực sự hữu ích trong chiến đấu?
Mặc dù rất nổi tiếng, động tác Cobra không phải là “chiêu thức bất bại” trên chiến trường. Trong các trận không chiến tầm gần, nó có thể giúp phi công giảm tốc cực nhanh, khiến đối phương bay vượt lên để giành lại vị trí có lợi phía sau.
Trong thời đại tên lửa không đối không ngoài tầm nhìn (BVR) đóng vai trò chủ đạo, cơ hội sử dụng Cobra trong chiến đấu thực tế là rất hạn chế.
Ngày nay, động tác này chủ yếu xuất hiện tại các triển lãm hàng không, nơi những chiếc Su-30, Su-35 hay Su-57 tiếp tục phô diễn khả năng siêu cơ động của mình trước hàng triệu khán giả trên khắp thế giới.
📌 Bài viết này được đóng góp bởi người dùng và bản quyền thuộc về người dùng đã xây dựng bài viết. Bản quyền thuộc về tác giả gốc và chỉ dùng cho mục đích học tập và giao tiếp. Nếu có bất kỳ vi phạm nào, vui lòng liên hệ với chúng tôi để xóa nó.
Bạn cũng có thể thích
