Trang ChủUkraine tái định hình cách vận hành hệ thống phòng không, nhưng Nga cũng đã thay đổi phương thức tấn công.
Ukraine viết lại nguyên tắc vận hành Patriot
Ukraine đã thay đổi cách các lực lượng quân sự sử dụng hệ thống phòng không Patriot. Tuy nhiên, các đợt tấn công gần đây cho thấy những điều chỉnh dù linh hoạt đến đâu cũng không thể bù đắp được tình trạng thiếu hụt tên lửa đánh chặn.
Hệ thống phòng không Patriot. Ảnh: Raytheon
Ba năm trước, sau khi hoàn thành các khóa huấn luyện tại Mỹ và Đức, các binh sĩ Ukraine trở về nước để vận hành hệ thống Patriot, vốn đóng vai trò then chốt trong mạng lưới phòng không của nước này. Tuy nhiên, trước nguồn cung hạn chế và các đợt tập kích liên tục của Nga, họ nhanh chóng nhận ra rằng mình cần phải viết lại những nguyên tắc vận hành hệ thống này.
Vì vậy, quân đội Ukraine bắt đầu thử nghiệm những cách tiếp cận mới. Chẳng hạn, mỗi khẩu đội, hay đơn vị phóng trong hệ thống phòng không cơ động Patriot đều mang theo các tên lửa đánh chặn được sử dụng để tiêu diệt tên lửa đạn đạo trên không trước khi chúng lao xuống mặt đất. Do nguồn dự trữ loại tên lửa đánh chặn đắt tiền do Mỹ sản xuất ngày càng khan hiếm, Ukraine đã học cách chỉ phóng một tên lửa đánh chặn vào mỗi mục tiêu tên lửa đạn đạo, thay vì hai hoặc nhiều hơn như quy trình thông thường.
Họ cũng chuyển hệ thống Patriot sang chế độ điều khiển thủ công nhằm tránh việc hệ thống tự động khai hỏa vào những mục tiêu như UAV giá rẻ, vốn có thể bị tiêu diệt bằng các phương tiện khác.
Quân đội Ukraine đã học cách bắn hạ UAV bằng súng máy được triển khai trên nóc nhà, thùng xe tải và trực thăng, hay gần đây hơn là sự xuất hiện của các UAV đánh chặn có khả năng bắn hạ UAV của Nga ngay trên không.
Hiện nay, lực lượng Ukraine chủ yếu sử dụng Patriot để đối phó với những mục tiêu nguy hiểm nhất: các tên lửa đạn đạo có tốc độ cao.
Những chiến thuật trên từng bị xem là giải pháp bất đắc dĩ của một lực lượng quân đội có nguồn lực hạn chế nhưng khi các thành phố Ukraine liên tục đối mặt với những đợt tập kích quy mô lớn của Nga, khả năng thích ứng ngày càng trở nên quan trọng.
Sự thay đổi trong cách tác chiến này cũng đang trở thành một mô hình đáng chú ý trên chiến trường, trong bối cảnh xung đột tại Iran và các cuộc tấn công ở vùng Vịnh đã làm cạn kiệt nguồn dự trữ tên lửa đánh chặn Patriot trên toàn cầu.
“Ban đầu, chúng tôi sử dụng đúng những chiến thuật và kiến thức được đào tạo tại Mỹ”, ông Viacheslav Aheiev, chỉ huy một đơn vị Patriot của Ukraine từng được huấn luyện tại căn cứ Fort Sill, bang Oklahoma, cho biết. Theo ông, sau khi đưa Patriot vào chiến đấu thực tế, phía Ukraine nhận ra rằng họ “phải bổ sung kinh nghiệm và kỹ năng của chính mình, đồng thời điều chỉnh phần nào cách sử dụng hệ thống, thay vì rập khuôn theo những gì đã được học tại Mỹ”.
Một chiến thuật khác mà Ukraine áp dụng là nguyên tắc “bắn rồi rút”, theo đó các lực lượng của Kiev nhanh chóng di chuyển các phương tiện sau khi khai hỏa để tránh bị Nga phát hiện và tấn công trả đũa. Ukraine cũng triển khai các biện pháp nghi binh nhằm đánh lạc hướng hỏa lực Nga, bằng cách ngụy trang các tổ hợp Patriot thật, đồng thời chế tạo những mô hình Patriot giả có hình thức rất giống thật với chi phí chỉ khoảng 30.000 USD cho mỗi hệ thống. Trong khi đó, một tổ hợp Patriot được trang bị đầy đủ có giá khoảng 1 tỷ USD.
Theo một nhà sản xuất hàng đầu các mô hình Patriot giả của Ukraine, nhiều quốc gia cũng đã liên hệ với Kiev để đề nghị xuất khẩu các phương tiện mồi nhử này. Tuy nhiên, bất chấp những đổi mới về chiến thuật, cách tiếp cận của Ukraine vẫn chưa đủ để giúp Kiev tránh khỏi các đợt tập kích dữ dội bằng tên lửa và máy bay không người lái của Moscow.
Nga ra đòn hiểm hóc
Nga thường xuyên tiến hành các đợt tập kích ồ ạt bằng nhiều loại tên lửa và máy bay không người lái (UAV), khiến lực lượng phòng không Ukraine vốn đã kiệt sức, quá tải và thiếu thốn nghiêm trọng tên lửa đánh chặn, càng chịu nhiều áp lực.
Bên cạnh đó, Moscow cũng đẩy mạnh sản xuất tên lửa đạn đạo, vốn có tốc độ nhanh hơn nhiều so với tên lửa hành trình. Patriot hiện là hệ thống phòng không duy nhất trong kho vũ khí của Ukraine có khả năng đánh chặn loại mục tiêu này. Tuy nhiên, Kiev vẫn sở hữu các hệ thống phòng không khác có thể đối phó với tên lửa hành trình.
Theo Không quân Ukraine, trong cuộc tấn công rạng sáng 6/7, Nga đã phóng 68 tên lửa và 351 UAV vào nước này, trong đó, không một quả nào trong số 23 tên lửa đạn đạo bị đánh chặn, trong khi phần lớn tên lửa hành trình bị bắn hạ. Còn trong một cuộc tấn công khác diễn ra đêm 1/7, Ukraine chỉ đánh chặn được 4 trong tổng số 24 tên lửa đạn đạo của Nga.
Tính từ đầu năm đến nay, Moscow đã phóng 521 tên lửa đạn đạo vào Ukraine, cao gấp hơn hai lần so với cùng kỳ năm 2025. Theo dữ liệu của New York Times, được tổng hợp từ số liệu của Không quân Ukraine, lực lượng phòng không nước này chỉ bắn hạ được 164 tên lửa.
Mặc dù nhiều quốc gia cũng sản xuất các hệ thống tên lửa đánh chặn khác nhau, nhưng tổ hợp Patriot và loại tên lửa đánh chặn tiên tiến nhất của hệ thống này là PAC-3 hiện trong tình trạng khan hiếm trên toàn cầu. Ukraine không công bố số lượng tên lửa đánh chặn còn lại, song việc nước này gặp khó khăn trong quá trình đánh chặn phần lớn tên lửa đạn đạo, cùng những lời kêu gọi khẩn cấp về việc viện trợ thêm tên lửa đánh chặn, cho thấy kho dự trữ hiện không còn nhiều.
Nguồn viện trợ nhỏ giọt buộc Kiev phải “thắt lưng buộc bụng”
Sau các đợt tập kích gần đây của Nga, Tổng thống Volodymyr Zelensky đã kêu gọi Mỹ đẩy nhanh việc phê duyệt giấy phép sản xuất, cho phép Kiev tự chế tạo thêm các tổ hợp Patriot và tên lửa đánh chặn trong nước. Mỹ hiện nắm giữ bản quyền công nghệ của hệ thống này, vì vậy các quốc gia khác không thể sao chép thiết kế nếu không được Washington cho phép. Hiện chỉ có Đức và Nhật Bản là hai nước được cấp phép sản xuất Patriot.
Các đầu dò radar tiên tiến nhất của hệ thống hiện cũng chỉ được sản xuất tại Mỹ. Ông Zelensky cho rằng việc cho phép Kiev sản xuất những linh kiện then chốt sẽ không chỉ giúp tăng tốc năng lực sản xuất của Ukraine mà còn tạo thêm nguồn cung để Mỹ có thể tiếp cận “bất cứ khi nào cần thiết”.
Nguồn bổ sung cho Ukraine hiện chỉ đến nhỏ giọt thông qua một cơ chế, theo đó các nước đối tác châu Âu mua tên lửa từ Mỹ rồi chuyển giao lại cho Kiev. Điều này buộc các kíp chiến đấu Ukraine phải sử dụng tên lửa tiết kiệm hơn bao giờ hết và đưa ra những quyết định đầy rủi ro mà một lực lượng quân đội được bảo đảm nguồn cung đầy đủ sẽ không phải đối mặt.
“Về mặt tâm lý, thời gian đầu thực sự không hề dễ dàng, bởi bạn hiểu rằng mỗi quyết định và mỗi lần khai hỏa đều phải trả giá rất đắt”, Dmytro, chỉ huy một đơn vị phòng không Patriot khác đang hoạt động ở miền Đông Ukraine, cho biết, đồng thời thừa nhận về tình trạng thiếu hụt tên lửa đánh chặn. Tuy vậy, khả năng Ukraine sớm nhận được nguồn bổ sung đáng kể vẫn rất mong manh.
Ông Tom Karako, chuyên gia phân tích về phòng thủ tên lửa tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) ở Washington, nhận định rằng tình trạng thiếu hụt do cuộc chiến ở Iran đã khiến Ukraine ngày càng bị xếp sau về thứ tự ưu tiên.
“Mỹ hiện đang nỗ lực tăng nhanh sản lượng để bổ sung kho dự trữ của mình, bù đắp số lượng tên lửa đã sử dụng trong 6 tháng qua. Ai cũng muốn có thêm, nhưng không phải tất cả đều có thể được đáp ứng cùng một lúc”, ông Karako cho hay.
Ukraine hiện cũng đang phát triển các hệ thống phòng không do nước này tự thiết kế. Dù khó có thể đạt hiệu quả tương đương Patriot trong thời gian tới, các hệ thống này vẫn có thể cung cấp thêm một lớp bảo vệ nhất định. Tuy nhiên, việc đưa các vũ khí mới vào biên chế sẽ cần thêm thời gian, trong khi các cuộc tập kích của Nga gần như chắc chắn vẫn sẽ tiếp diễn.
📌 Bài viết này được đóng góp bởi người dùng và bản quyền thuộc về người dùng đã xây dựng bài viết. Bản quyền thuộc về tác giả gốc và chỉ dùng cho mục đích học tập và giao tiếp. Nếu có bất kỳ vi phạm nào, vui lòng liên hệ với chúng tôi để xóa nó.
Bạn cũng có thể thích
