Trang ChủSau nhiều năm đặt chương trình hạt nhân ở vị trí trung tâm, Iran hiện coi eo biển Hormuz là lợi thế chiến lược quan trọng nhất trong cuộc đối đầu với Mỹ. Tehran xem quyền kiểm soát tuyến hàng hải huyết mạch này là đòn bẩy then chốt trên bàn đàm phán.
Quyền kiểm soát eo biển Hormuz đang trở thành “vũ khí vàng” trong chiến lược của Iran – lợi thế mà Tehran sẵn sàng chấp nhận nguy cơ đối đầu mới với Mỹ để bảo vệ, thậm chí được đặt ưu tiên cao hơn cả chương trình hạt nhân, lĩnh vực mà nước này từng chấp nhận chịu bị trừng phạt hàng chục.
Một xuồng máy nhỏ di chuyển qua các tàu neo đậu ở eo biển Hormuz ngoài khơi thành phố Bandar Abbas, Iran, ngày 17/6/2026. Ảnh: ISNA/AP
Theo hai nguồn tin cấp cao của Iran, hiện gần như không có bất đồng đáng kể trong giới lãnh đạo nước này về việc phải duy trì quyền kiểm soát eo biển Hormuz, dù chính sách này có nguy cơ mở ra một cuộc đối đầu kéo dài mới với phương Tây và cộng đồng quốc tế.
Một trong hai nguồn tin cho biết từng có những tranh luận về việc liệu Iran có đang sử dụng quá mức lợi thế của mình hay không. Tuy nhiên, quan điểm chiếm ưu thế trong giới lãnh đạo là không một quốc gia nào có lý trí lại từ bỏ một đòn bẩy chiến lược quan trọng như vậy.
“Vấn đề Hormuz – ‘vũ khí vàng’ của Iran – là điều mà họ muốn tước khỏi tay Iran. Nhưng điều đó là hoàn toàn không thể”, nguồn tin nói.
Hormuz trở thành trọng tâm chiến lược
Trong nhiều năm, Iran từng tránh thực hiện bước đi cực đoan là phong tỏa eo biển Hormuz – tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 20% nguồn cung năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, hiện nay giới lãnh đạo nước này coi đây là lá bài mạnh nhất trong hàng loạt bất đồng với phương Tây, đồng thời cho rằng chính sức ép từ Hormuz đã buộc Washington phải chấm dứt cuộc chiến.
Trên mạng xã hội, ông Ebrahim Azizi, thành viên Ủy ban An ninh Quốc gia và Chính sách Đối ngoại của Quốc hội Iran, đã gửi thông điệp tới Mỹ: “Hãy công nhận trật tự mới của Iran tại eo biển Hormuz. Đó là con đường duy nhất để tiến về phía trước”.
Tầm quan trọng của eo biển Hormuz đối với chiến lược của Iran được thể hiện rõ trong tuần này, khi các tàu thuyền đi qua đây mà không có sự chấp thuận của Tehran đã bị lực lượng Iran nổ súng. Vụ việc dẫn tới một cuộc đấu hỏa lực với Mỹ, làm dấy lên nguy cơ phá vỡ thỏa thuận hòa bình tạm thời mà 2 bên đạt được hồi tháng trước.
Thỏa thuận đã tạo điều kiện để lưu lượng tàu thuyền qua eo biển Hormuz tăng trở lại. Tuy nhiên, văn bản này không quy định rõ số phận lâu dài của tuyến hàng hải chiến lược.
Bản ghi nhớ nêu rằng Iran “sẽ nỗ lực hết sức để bảo đảm việc đi lại an toàn của các tàu thương mại mà không thu bất kỳ khoản phí nào trong thời hạn 60 ngày”. Các nhà đàm phán Iran cho rằng câu chữ này đồng nghĩa với việc Mỹ đã ngầm thừa nhận quyền của Cộng hòa Hồi giáo trong việc quản lý eo biển Hormuz, với điều kiện không thu phí hoặc lệ phí trong vòng hai tháng.
Trong khi đó, Mỹ và các quốc gia vùng Vịnh bác bỏ cách diễn giải này. Theo họ, điều khoản trên chỉ có nghĩa là Iran phải tạo điều kiện cho tàu thương mại đi lại an toàn, chứ không được áp đặt các hạn chế hoặc sử dụng vũ lực để kiểm soát tuyến hàng hải.
Ưu tiên cao hơn vấn đề hạt nhân
Theo các nguồn tin Iran, một trong những nguyên nhân khiến Tehran cứng rắn hơn là sự thiếu lòng tin ngày càng sâu sắc đối với Mỹ. Sự nghi ngờ này bắt nguồn từ việc Tổng thống Donald Trump rút Mỹ khỏi thỏa thuận hạt nhân năm 2018, việc Washington phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran trong năm nay sau khi từng đồng ý ngừng bắn vào mùa hè năm ngoái. Iran cũng chỉ trích việc Mỹ tiếp tục tấn công trong lúc tiến trình đàm phán ngoại giao vẫn đang diễn ra.
Một nguồn tin cấp cao cho biết nếu Iran nhượng bộ về vấn đề Hormuz, Tổng thống Trump sẽ tiếp tục gia tăng sức ép ở các lĩnh vực khác, bao gồm chương trình hạt nhân và kho tên lửa thông thường của Iran. “Nếu lùi bước ở Hormuz thì chẳng khác nào đầu hàng, và điều đó là không thể”, nguồn tin nhấn mạnh.
Trong nhiều năm, Iran từng nhiều lần tuyên bố có thể đóng cửa eo biển Hormuz, thậm chí có thời điểm mô tả việc này “dễ như trở bàn tay”. Tuy nhiên, các quan chức cấp cao cũng từng thừa nhận riêng rằng họ không muốn sử dụng biện pháp này và chỉ coi đây là lựa chọn cuối cùng. Nguyên nhân là bởi việc phong tỏa eo biển có thể khiến Iran bị cô lập hơn trên trường quốc tế, làm gia tăng căng thẳng với các nước láng giềng vùng Vịnh và các quốc gia tiêu thụ năng lượng, đồng thời gây tổn hại cho chính nền kinh tế Iran.
Tuy nhiên, sau khi Mỹ và Israel tiến hành cuộc tấn công ngày 28/2 khiến lãnh tụ tối cao Iran cùng nhiều quan chức cấp cao thiệt mạng, giới lãnh đạo Tehran cho rằng họ “không còn gì để mất”. Iran sau đó đã phong tỏa eo biển Hormuz đối với mọi tàu thuyền, ngoại trừ các tàu của nước này, gây ra sự gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu lớn nhất trong lịch sử.
Sau một thời gian cân nhắc tác động đối với giá dầu, Mỹ gia tăng sức ép bằng việc phong tỏa các cảng biển của Iran vào tháng 4. Cuối cùng, khi cái giá về kinh tế của việc phong tỏa eo biển Hormuz ngày càng lớn, hai bên đã đồng ý ký kết một thỏa thuận tạm thời. Tuy nhiên, sau khi chứng minh việc đóng eo biển có thể buộc Mỹ trở lại bàn đàm phán, Iran hiện muốn chính thức hóa khả năng sử dụng đòn bẩy chiến lược này.
Giáo sư Ali Ansari, chuyên gia lịch sử hiện đại tại Đại học St Andrews (Scotland), nhận định: “Cả hai bên đều chịu sức ép lớn từ những khó khăn kinh tế trước mắt. Nhưng cả hai cũng đều tin rằng mình đã giành chiến thắng. Vì vậy, mỗi bên đều cho rằng chỉ cần gây thêm một chút sức ép nữa là có thể đạt được mục tiêu mong muốn”.
“Át chủ bài” trong các cuộc đàm phán
Theo các nguồn tin Iran, hiện Tehran tập trung nhiều hơn vào vấn đề Hormuz so với chương trình hạt nhân. Iran cũng tin rằng Washington đã chấp nhận quyền làm giàu urani của nước này, cũng như việc Tehran tự pha loãng lượng urani được làm giàu ở mức cao ngay trong lãnh thổ của mình.
Trong gần 25 năm qua, chương trình hạt nhân luôn là nguồn gốc chính của căng thẳng giữa Iran và Mỹ, là nguyên nhân dẫn đến các lệnh trừng phạt quốc tế quy mô lớn nhằm vào Tehran, đồng thời cũng là lý do chính mà chính quyền Tổng thống Trump đưa ra để phát động cuộc chiến.
Tuy nhiên, trong thỏa thuận tạm thời chấm dứt xung đột, các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân chỉ được chuyển sang giai đoạn thảo luận tiếp theo. Hai nguồn tin cấp cao của Iran cho biết Tehran sẽ không bắt đầu đàm phán về vấn đề hạt nhân cho đến khi Mỹ chấp nhận quyền quản lý hoàn toàn của Iran đối với eo biển Hormuz.
📌 Bài viết này được đóng góp bởi người dùng và bản quyền thuộc về người dùng đã xây dựng bài viết. Bản quyền thuộc về tác giả gốc và chỉ dùng cho mục đích học tập và giao tiếp. Nếu có bất kỳ vi phạm nào, vui lòng liên hệ với chúng tôi để xóa nó.
Bạn cũng có thể thích
