Giải mã “trái tim” Hoàng thành Thăng Long: Vì sao Điện Kính Thiên từng là nơi quyền lực tối cao hội tụ?

Nằm trên đỉnh núi Nùng – trung tâm địa lý và phong thủy của kinh thành Thăng Long xưa, Điện Kính Thiên không chỉ là một kiệt tác kiến trúc quy mô bậc nhất mà còn là biểu tượng cho quyền lực tối cao, nơi quyết định vận mệnh của quốc gia Đại Việt suốt nhiều thế kỷ.

Điện Kính Thiên: Lịch sử hình thành và tên gọi “Kính Thiên”

Điện Kính Thiên trong mô hình dựng do Trung tâm Hoàng thành Thăng Long – Hà Nội phục dựng. (Ảnh: TT Hoàng thành Thăng Long – Hà Nội)

Theo Đại Việt sử ký toàn thư, năm 1428, ngay sau khi đánh bại quân Minh và giành lại độc lập cho đất nước, vua Lê Thái Tổ lên ngôi và quyết định chọn Thăng Long làm kinh đô. Trên nền các cung điện thời Lý (điện Càn Nguyên) và thời Trần (điện Thiên An), triều Lê đã cho xây dựng một chính điện mới mang tên Điện Kính Thiên. Tên gọi “Kính Thiên” mang ý nghĩa “kính trời”, thể hiện tư tưởng trị quốc của các vị Hoàng đế và khẳng định tính chính danh của vương triều trước trời đất, nhân dân.

Điện Kính Thiên là nơi diễn ra hầu hết các nghi lễ quan trọng của triều đình. (Ảnh: TT Hoàng thành Thăng Long – Hà Nội)

Sự lựa chọn vị trí này cho thấy sự kế thừa liên tục trong quy hoạch Hoàng thành Thăng Long suốt gần một thiên niên kỷ. Trong suốt thời Lê sơ và Lê Trung Hưng, Điện Kính Thiên là nơi diễn ra hầu hết các nghi lễ trọng đại nhất của triều đình: từ lễ đăng quang, thiết đại triều, ban bố chiếu chỉ, phong tước đại thần, đón tiếp sứ thần nước ngoài cho đến quyết định những vấn đề quan trọng về chính trị, quân sự và ngoại giao.

Phía trước điện là sân Đại Triều, nơi văn võ xếp hàng theo phẩm cấp. Con đường Ngự đạo dẫn thẳng từ Đoan Môn tới Điện Kính Thiên tạo thành trục trung tâm quy hoạch tối thượng của toàn bộ Hoàng thành.

Kiến trúc nguy nga và “bản phác thảo” từ lòng đất

Những đôi rồng đá tại Hoàng Thành Thăng Long, Hà Nội. (Ảnh: TT Hoàng thành Thăng Long – Hà Nội)

Mặc dù phần lớn kiến trúc gỗ nguyên gốc đã bị phá hủy do những biến cố lịch sử, tư liệu ảnh chụp cuối thế kỷ XIX cùng kết quả khảo cổ học đã giúp làm sáng tỏ diện mạo đồ sộ của công trình.

Điện Kính Thiên là công trình kiến trúc gỗ quy mô lớn gồm hai nếp nhà bố cục hình chữ Nhị, xây dựng theo kiểu chồng diêm hai tầng tám mái với các góc mái uốn cong thanh thoát. Trên bờ nóc trang trí hình lưỡng long chầu nhật thể hiện quyền uy Hoàng đế. Điện sở hữu khung gỗ sơn son thếp vàng, lợp ngói hình rồng và họa tiết trang trí vô cùng tinh xảo.

Đôi rồng đá với những chi tiết điêu khắc được đánh giá là một trong những tác phẩm điêu khắc đá đẹp nhất nghệ thuật thời Lê sơ. (Ảnh: TT Hoàng thành Thăng Long – Hà Nội)

Từ năm 2011 đến năm 2022, thực hiện khuyến nghị của UNESCO, các cuộc khai quật khảo cổ từ Đoan Môn đến nền Điện Kính Thiên đã phát lộ đường Ngự đạo, sân Đại Triều, hệ thống hành lang, tường bao và nền móng chính điện.

Trong đó, một hố khai quật bảo tồn đã làm phát lộ 6 móng cột lớn hình vuông (mỗi móng rộng ~2,3m, sâu 2,6m). Đến nay, 28 trong tổng số 60 vị trí móng cột đã được xác định, qua đó các nhà khoa học suy đoán Điện Kính Thiên có kết cấu 9 gian với diện tích lên tới khoảng 1.348 m² – một quy mô bậc nhất Hoàng thành.

Thềm Rồng năm 1467 – Kiệt tác điêu khắc đá thời Lê sơ

Thềm Rồng chính là di tích nguyên gốc quý giá nhất còn lại. Nền điện dài khoảng 57m, rộng 41,5m, cao khoảng 2,3m. (Ảnh: TT Hoàng thành Thăng Long – Hà Nội)

Nếu kiến trúc gỗ đã không còn, thì Thềm Rồng chính là di tích nguyên gốc quý giá nhất còn lại. Nền điện có chiều dài khoảng 57m, rộng 41,5m, cao khoảng 2,3m. Phía Nam là hệ thống thềm đá gồm 10 bậc, chia thành ba lối đi với bốn đôi rồng đá.

Được chạm khắc năm 1467 dưới thời vua Lê Thánh Tông, đôi rồng đá là một trong những tác phẩm điêu khắc đá đẹp nhất còn lại của nghệ thuật thời Lê sơ. Rồng có đầu ngẩng cao, mắt tròn, sừng dài phân nhánh, thân uốn lượn mềm mại theo các khúc cong nối tiếp nhau, dọc sống lưng là đường vây nổi kết hợp họa tiết mây lửa tinh xảo.

Được chạm khắc vào năm 1467 dưới thời vua Lê Thánh Tông, đôi rồng đá phía Nam được đánh giá là một trong những tác phẩm điêu khắc đá đẹp nhất nghệ thuật thời Lê sơ. Rồng có đầu ngẩng cao, mắt tròn, sừng dài phân nhánh, thân uốn lượn mềm mại với đường vây nổi dọc sống lưng kết hợp họa tiết mây lửa tinh xảo.

Vẻ đẹp của rồng đá Điện Kính Thiên mang sự uy nghi, mạnh mẽ nhưng vẫn thanh thoát, hoàn toàn khác biệt với sự mềm mại thời Lý hay vẻ cầu kỳ thời Nguyễn. Phía Bắc nền điện còn lưu giữ thêm đôi rồng đá thời Lê Trung Hưng, minh chứng cho sự tiếp nối nghệ thuật qua các thời kỳ.

Điện Kính Thiên: Những biến đổi qua dòng lịch sử và giá trị di sản ngày nay

Hố khai quật tại nền Điện Kính Thiên. (Ảnh: TT Hoàng thành Thăng Long – Hà Nội)

Cuối thế kỷ XVIII, khi vua Quang Trung chọn Phú Xuân (Huế) làm kinh đô, vai trò của Thăng Long bắt đầu thay đổi. Đến thời Nguyễn, năm 1805, vua Gia Long cho xây dựng hành cung trên nền Điện Kính Thiên để sử dụng khi ra Bắc tuần.

Sang cuối thế kỷ XIX, thực dân Pháp chiếm Hà Nội và phá bỏ phần lớn kiến trúc Điện Kính Thiên để xây dựng trụ sở Bộ Chỉ huy Pháo binh (thường gọi là Nhà Con Rồng do có đôi rồng đá chầu phía trước và sau). Sau ngày giải phóng Thủ đô (10/10/1954), nơi đây trở thành trụ sở Bộ Quốc phòng, trước khi được bàn giao lại cho Thành phố Hà Nội quản lý vào năm 2004 để bảo tồn.

Đầu rồng được điêu khắc tại Điện Kính Thiên. (Ảnh: TT Hoàng thành Thăng Long – Hà Nội)

Ngày nay, nền điện cùng hệ thống Thềm Rồng đá và các dấu tích khảo cổ còn lại vẫn là bằng chứng đắt giá cho vị thế trung tâm quyền lực của kinh đô Đại Việt suốt hơn 1.000 năm lịch sử.

Điện Kính Thiên không chỉ là hạt nhân của Di sản Văn hóa Thế giới Hoàng thành Thăng Long (được UNESCO ghi danh năm 2010) mà còn là điểm tham quan không thể bỏ qua đối với du khách, đồng thời là đối tượng nghiên cứu quan trọng của các nhà sử học, khảo cổ học và kiến trúc học.

Theo: Trung tâm Hoàng thành Thăng Long – Hà Nội,

📌 Bài viết này được đóng góp bởi người dùng và bản quyền thuộc về người dùng đã xây dựng bài viết. Bản quyền thuộc về tác giả gốc và chỉ dùng cho mục đích học tập và giao tiếp. Nếu có bất kỳ vi phạm nào, vui lòng liên hệ với chúng tôi để xóa nó.