Trang ChủĐề xuất cho người dưới 18 tuổi hiến mô, tạng đang nhận được nhiều ý kiến góp ý của Đại biểu Quốc hội. Bên cạnh ý nghĩa nhân đạo, các đại biểu cảnh báo nguy cơ trẻ bị áp đặt, đồng thời đề nghị bảo đảm quyền tự quyết, tính tự nguyện và cơ chế bảo vệ pháp lý chặt chẽ, cân nhắc rất thận trọng.
Không nên đưa trẻ em vào đối tượng hiến mô, tạng
Góp ý dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), đại biểu Quốc hội Phạm Khánh Phong Lan – Đoàn TP.HCM cho rằng, mục tiêu của Bộ Y tế khi đề xuất sửa đổi luật là mở rộng đối tượng có thể hiến mô, hiến tạng. Tuy nhiên, theo Đại biểu cần hết sức thận trọng với người dưới 18 tuổi, bởi việc có nguyện vọng hiến và được người giám hộ đồng ý bằng văn bản chưa đủ để chứng minh đó là ý chí thực sự của trẻ.
Đại biểu Quốc hội Phạm Khánh Phong Lan – Đoàn TP.HCM
Theo đại biểu, người dưới 18 tuổi vẫn thuộc nhóm trẻ em theo quy định của pháp luật, chưa phát triển đầy đủ về nhận thức và khả năng đánh giá toàn diện hậu quả của những quyết định liên quan đến cơ thể mình. Các em có thể tự nguyện tại một thời điểm nhất định nhưng chưa chắc đã hiểu hết những tác động lâu dài hoặc có đủ khả năng cân nhắc để không hối hận về sau.
Đại biểu Phạm Khánh Phong Lan lo ngại trong những trường hợp có sự tác động từ gia đình, rất khó xác định quyết định hiến tặng xuất phát từ mong muốn thực sự của trẻ hay chịu ảnh hưởng từ người thân. Trẻ em là nhóm yếu thế, dễ nghe lời và có thể gặp áp lực tình cảm, thậm chí bị áp đặt những quyết định đi ngược lại nguyện vọng cá nhân.
Đại biểu dẫn ví dụ về nguy cơ phân biệt đối xử trong gia đình, như việc một đứa trẻ có thể bị yêu cầu hy sinh quyền lợi của mình để cứu chữa cho người thân khác. Trong những tình huống như vậy, đại biểu đặt vấn đề ai sẽ bảo vệ trẻ em nếu chính gia đình là nơi tạo ra sức ép “Trẻ em là đối tượng rất yếu thế, dễ nghe lời và chưa có thể hiểu hết được toàn bộ sự việc cũng như hậu quả về sau này”, Đại biểu phân tích, đồng thời cho rằng xã hội và pháp luật phải có cơ chế bảo vệ các em trước những quyết định có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và quyền lợi lâu dài”.
Một vấn đề khác được đại biểu Phạm Khánh Phong Lan đề cập là nguyên tắc không thương mại hóa hoạt động hiến mô, hiến tạng. Theo đại biểu, nếu thiếu các cơ chế kiểm soát chặt chẽ, chính sách nhân đạo có thể bị tác động bởi lợi ích kinh tế hoặc quan hệ gia đình, dẫn đến nguy cơ mua bán, trục lợi từ cơ thể người.
Đại biểu Phạm Khánh Phong Lan cũng bày tỏ băn khoăn với quy định cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể của người đã chết khi người đó chưa đăng ký hiến nhưng được cho là từng bày tỏ nguyện vọng trước khi qua đời, với điều kiện gia đình đồng ý. Theo đại biểu, nguyện vọng của một người có thể thay đổi trong suốt cuộc đời; việc đăng ký, thay đổi hoặc hủy đăng ký phải được tôn trọng như một quyền cá nhân.
Nếu chỉ dựa vào lời kể hoặc xác nhận của người thân sau khi người đó qua đời, việc xác định ý chí thực sự có thể gặp khó khăn. Ngay cả khi từng bày tỏ mong muốn hiến tặng, người đó vẫn có thể thay đổi quyết định nhưng chưa kịp thực hiện thủ tục hủy đăng ký.
Theo đại biểu Quốc hội Phạm Khánh Phong Lan, cần phân biệt rõ nguyện vọng được bày tỏ nhất thời với ý chí đã được xác lập và thể hiện theo quy trình pháp luật. Điều này càng quan trọng đối với trẻ em, khi các em chưa có đủ độ trưởng thành để nhìn nhận toàn diện những hệ quả của quyết định. “Không thể vì mục tiêu chữa lành bệnh cho người được hiến mô, hiến tạng mà lại hy sinh người hiến”, đại biểu nhấn mạnh.
Từ những phân tích trên, đại biểu Quốc hội Phạm Khánh Phong Lan cho rằng không nên đưa trẻ em dưới 18 tuổi vào đối tượng hiến mô, hiến tạng. Theo đại biểu, đây không chỉ là vấn đề sức khỏe mà còn liên quan đến đạo đức, quyền tự quyết và trách nhiệm bảo vệ trẻ em của xã hội.
Cần bảo đảm quyền rút lại quyết định hiến của trẻ
Đại biểu Nguyễn Danh Tú, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh An Giang, đánh giá cao và nhất trí với nhiều nội dung của dự thảo luật. Đại biểu cho rằng hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người là lĩnh vực có ý nghĩa nhân văn, nhân đạo sâu sắc, góp phần cứu sống và cải thiện sức khỏe cho nhiều người bệnh. Tuy nhiên, đây cũng là lĩnh vực nhạy cảm, cần có quy định chặt chẽ để ngăn ngừa việc lợi dụng chính sách nhân đạo nhằm mua bán, trục lợi từ mô, bộ phận cơ thể người.
Đại biểu Nguyễn Danh Tú, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh An Giang
Góp ý khoản 4 Điều 11 của dự thảo, quy định việc hủy đăng ký hiến của người dưới 18 tuổi phải có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện, đại biểu Nguyễn Danh Tú đề nghị cân nhắc kỹ. Theo đại biểu, việc yêu cầu cả người chưa thành niên và người giám hộ đồng ý khi đăng ký hiến là cần thiết để bảo đảm quyền lợi của trẻ. Tuy nhiên, khi trẻ không còn mong muốn hiến, pháp luật cần tạo điều kiện để các em hủy đăng ký trên cơ sở ý chí của chính mình, không phụ thuộc vào sự đồng ý của người giám hộ.
Đại biểu đề nghị trường hợp người dưới 18 tuổi không còn đồng ý hiến mô, bộ phận cơ thể thì được quyền hủy đăng ký mà không cần người đại diện chấp thuận. Đại biểu cũng kiến nghị phân loại cụ thể các trường hợp thay đổi đăng ký. Nếu việc thay đổi theo hướng mở rộng phạm vi hiến so với đăng ký ban đầu, cần có sự đồng ý của người giám hộ. Ngược lại, nếu người chưa thành niên muốn thu hẹp phạm vi hiến, việc thay đổi có thể không cần điều kiện này.
Theo đại biểu, cách tiếp cận đó giúp bảo đảm quyền rút lại quyết định, đồng thời hạn chế nguy cơ trẻ em bị buộc phải tiếp tục thực hiện một nguyện vọng mà các em không còn mong muốn.
Cần cơ chế thẩm định độc lập khi trẻ hiến mô lúc còn sống
Đại biểu Nguyễn Hữu Toàn, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lai Châu, đề nghị rà soát chặt chẽ quy định cho phép người dưới 18 tuổi hiến mô tái sinh khi còn sống tại điểm c và điểm d khoản 1 Điều 12 dự thảo luật. Theo dự thảo, người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi có thể hiến mô tái sinh để điều trị cho thành viên gia đình khi không có người hiến trưởng thành phù hợp. Với người dưới 15 tuổi, phạm vi được đề xuất hẹp hơn, gồm trường hợp hiến mô tái sinh để điều trị cho cha, mẹ hoặc anh chị em ruột khi đáp ứng các điều kiện luật định.
Đại biểu Nguyễn Hữu Toàn, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lai Châu (Ảnh: Quốc hội)
Đại biểu nhìn nhận đây là chính sách có ý nghĩa nhân văn, nhưng cần được xem xét trong mối tương quan với hệ thống pháp luật về quyền trẻ em. Đại biểu lưu ý rằng ngay cả khi việc hiến tặng được thực hiện trên nguyên tắc tự nguyện, có sự đồng ý của trẻ và người đại diện, các em vẫn có thể chịu sức ép tình cảm hoặc áp lực từ gia đình. Vì vậy, chỉ có sự đồng ý bằng văn bản chưa chắc đã đủ để bảo đảm tính tự nguyện thực chất.
Đại biểu đề nghị quy định rõ hơn các điều kiện bảo đảm lợi ích tốt nhất của trẻ, đánh giá sự đồng ý phù hợp với độ tuổi và mức độ trưởng thành, đồng thời thiết lập cơ chế thẩm định độc lập. Đặc biệt, trẻ phải được bảo đảm quyền từ chối hiến mà không chịu bất kỳ bất lợi nào. Những trường hợp hiến mô ở trẻ em nhưng lợi ích điều trị chủ yếu thuộc về người khác cần được giới hạn chặt chẽ, tránh để quyền và sức khỏe của trẻ bị đặt sau nhu cầu chữa bệnh của người thân.
Đề xuất giám sát độc lập, bảo vệ trẻ em khi hiến mô, tạng
Đại biểu Quốc hội Dương Minh Ánh cũng lưu ý những rủi ro từ quy định cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác sau khi chết với sự đồng ý của người đại diện. Theo đại biểu, chính sách này có thể góp phần bổ sung nguồn mô, tạng phù hợp về mặt giải phẫu cho các bệnh nhi đang chờ ghép. Tuy nhiên, cần tính đến nguy cơ xung đột lợi ích trong gia đình, gây áp lực tâm lý đối với trẻ hoặc bị lợi dụng thông qua các quan hệ giám hộ, chăm sóc thay thế, nuôi con nuôi để thao túng ý chí người hiến.
Đại biểu Quốc hội Dương Minh Ánh
Đại biểu đặc biệt quan tâm quy định tại điểm b khoản 1 Điều 23, cho phép lấy bộ phận cơ thể không còn sử dụng được từ người dưới 18 tuổi khi còn sống nếu có văn bản đồng ý của người hiến và người đại diện. Theo đại biểu, quy định này cần được xem xét cùng các cơ chế bảo vệ pháp lý đặc biệt dành cho trẻ em, phù hợp với tinh thần Công ước Liên hợp quốc về quyền trẻ em và Luật Trẻ em.
Bà đề nghị nghiên cứu phương án chỉ cho phép người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi, có đầy đủ năng lực nhận thức, đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi chết. Việc đăng ký cần có sự chứng kiến của bên thứ ba không thuộc kíp y, bác sĩ điều trị và không có quan hệ lợi ích với người đại diện, nhằm đánh giá tính tự nguyện.
Đồng thời, đại biểu kiến nghị bổ sung cơ chế giám sát của đại diện cơ quan quản lý nhà nước về trẻ em và Hội Bảo vệ quyền trẻ em trong quá trình lấy mô, bộ phận cơ thể từ người chưa thành niên, qua đó ngăn ngừa nguy cơ lạm dụng hoặc ép buộc.
Làm rõ quyền tự quyết, tránh thương mại hóa hoạt động hiến tặng
Bên cạnh vấn đề hiến mô, tạng ở người chưa thành niên, các đại biểu cũng đề nghị dự thảo luật làm rõ giá trị pháp lý của việc đăng ký hiến và cơ chế xác định nguyện vọng trong trường hợp người hiến đã qua đời. Theo các ý kiến góp ý, khi một người có đầy đủ năng lực hành vi đã đăng ký hiến hợp lệ và chưa hủy đăng ký, nguyện vọng đó cần được coi là căn cứ quan trọng trong quá trình thực hiện. Dữ liệu đăng ký cần được cập nhật kịp thời, liên thông và có cơ chế kiểm chứng để tránh tranh chấp hoặc việc người khác tự ý thay thế ý chí của người đã mất.
Với những trường hợp chưa đăng ký hiến hoặc không thể hiện được nguyện vọng, luật cần quy định rõ chủ thể có thẩm quyền xác nhận, quyết định thay thế và trách nhiệm pháp lý liên quan. Đây là cơ sở để vừa tôn trọng quyền tự quyết của mỗi người, vừa hạn chế những cách hiểu khác nhau trong quá trình thực hiện.
Các đại biểu cũng lưu ý dự thảo luật cho phép một số hoạt động vì mục đích thương mại trong sản xuất tế bào gốc, huyết tương, bảo quản tinh trùng, noãn. Do nguyên liệu đầu vào có nguồn gốc từ sự hiến tặng tình nguyện, cần có cơ chế quản lý, kê khai giá đối với các sản phẩm y tế thiết yếu như albumin, globulin, tránh tình trạng giá bị đẩy lên quá cao khiến người nghèo mất cơ hội tiếp cận điều trị.
Bên cạnh đó, các quy định liên quan cần được phân định rõ để tránh khoảng trống pháp lý, dẫn đến nguy cơ thương mại hóa trái phép tế bào người dưới danh nghĩa sản xuất dược phẩm.
Một nhóm kiến nghị khác tập trung vào chính sách chăm sóc, phục hồi sức khỏe miễn phí cho người hiến, cấp thẻ bảo hiểm y tế và bảo đảm chi phí từ ngân sách nhà nước. Theo các Đại biểu, cần làm rõ nguồn và trách nhiệm chi trả cho toàn bộ quá trình, từ hồi sức duy trì người hiến, xác định chết não hoặc chết tuần hoàn, xét nghiệm, đánh giá chất lượng, lấy, bảo quản, vận chuyển mô, tạng đến chăm sóc sau hiến và hỗ trợ thân nhân người hiến sau khi chết.
Chính sách hỗ trợ cần bảo đảm người hiến và gia đình không phải gánh các chi phí phát sinh từ hành vi hiến tặng nhân đạo. Cùng với ngân sách và bảo hiểm y tế, các đại biểu đề xuất cho phép thành lập, vận hành quỹ hiến tạng theo mô hình quỹ xã hội, quỹ từ thiện, đi kèm yêu cầu công khai tài chính, kiểm toán và giám sát chặt chẽ.
📌 Bài viết này được đóng góp bởi người dùng và bản quyền thuộc về người dùng đã xây dựng bài viết. Bản quyền thuộc về tác giả gốc và chỉ dùng cho mục đích học tập và giao tiếp. Nếu có bất kỳ vi phạm nào, vui lòng liên hệ với chúng tôi để xóa nó.
Bạn cũng có thể thích
