Trang ChủSau khi thỏa thuận sơ bộ với Iran đổ vỡ và các cuộc không kích không đạt mục tiêu, Tổng thống Donald Trump đứng trước 4 lựa chọn đầy rủi ro.
Thỏa thuận sơ bộ (hay Bản ghi nhớ – MoU) mà Mỹ và Iran ký hồi tháng 6 từng được kỳ vọng sẽ mở ra lối thoát cho cuộc xung đột vốn không mang lại kết quả mang tính quyết định.
Theo bản ghi nhớ này, Iran sẽ tạo điều kiện để các tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz an toàn. Đổi lại, Mỹ sẽ nới lỏng các hạn chế đối với hoạt động xuất khẩu dầu của Iran, qua đó có thể giúp hàng tỷ USD quay trở lại nền kinh tế nước này. Tuy nhiên, chưa đầy một tháng sau, thỏa thuận đã đổ vỡ. Ông Trump tuyên bố lệnh ngừng bắn “đã chấm dứt”, song vẫn để ngỏ khả năng nối lại đối thoại.
Tổng thống Mỹ Donald Trump trả lời các phóng viên trên chuyên cơ Không lực Một sau khi hạ cánh xuống Căn cứ Không quân Mỹ tại RAF Mildenhall, hạt Suffolk, miền Đông nước Anh, ngày 8/7/2026. Ảnh: AP
Sau các vụ tấn công nhằm vào 3 tàu thương mại tại eo biển Hormuz, ông Trump đã hủy cơ chế miễn trừ trừng phạt đối với dầu mỏ Iran và ra lệnh tiến hành các đợt không kích mới. Trong hai đêm liên tiếp, quân đội Mỹ đã tấn công hơn 170 mục tiêu quân sự của Iran, trong khi các cuộc đàm phán toàn diện theo kế hoạch của bản ghi nhớ vẫn chưa có tiến triển.
Các cuộc không kích chưa thể buộc Iran phải thay đổi lập trường, những nhượng bộ về kinh tế cũng không thuyết phục được Tehran từ bỏ lợi thế chiến lược tại một trong những tuyến hàng hải năng lượng quan trọng nhất thế giới. Khi cả hai cách tiếp cận đều chưa đạt được mục tiêu mong muốn, câu hỏi đặt ra là Tổng thống Trump còn những lựa chọn nào?
Mở rộng chiến dịch quân sự
Một khả năng là Mỹ tiếp tục leo thang chiến dịch quân sự. Washington có thể cân nhắc tấn công các nhà máy điện, cơ sở hạ tầng dân sự hoặc các vị trí quân sự ven biển của Iran kiểm soát eo biển Hormuz. Mỹ cũng có thể nhắm tới đảo Kharg – trung tâm xuất khẩu dầu mỏ của Iran – hoặc tìm cách đẩy lực lượng Iran ra xa khu vực eo biển.
Tuy nhiên, các phương án này đều tiềm ẩn nhiều rủi ro. Một chiến dịch nhằm vào đảo Kharg có thể khiến Mỹ chịu thương vong đáng kể, trong khi việc tấn công hạ tầng dân sự có nguy cơ kéo theo các đòn đáp trả của Iran nhằm vào căn cứ Mỹ, đồng minh vùng Vịnh và các cơ sở năng lượng trong khu vực. Điều này có thể làm gián đoạn nguồn cung dầu khí và gây ra những hệ lụy kinh tế mà Washington muốn tránh.
Ngay cả khi mở rộng quy mô chiến dịch, Mỹ cũng khó có thể ngăn Iran tiếp tục đe dọa các tuyến vận tải hàng hải qua eo biển Hormuz. Chỉ cần một số lượng nhỏ máy bay không người lái hoặc tên lửa được phóng từ khoảng cách xa cũng có thể đủ để cản trở hoạt động của các tàu thương mại.
Hạ nghị sĩ Adam Smith, thành viên Dân chủ cấp cao nhất trong Ủy ban Quân vụ Hạ viện Mỹ, cho rằng những lời kêu gọi “hoàn tất công việc” tại Iran đã đánh giá thấp năng lực quân sự của Tehran.
“Không thể ‘hoàn tất công việc’ đến mức khiến Iran mất khả năng chống đỡ. Đó vốn là sai lầm ngay từ lập luận khởi đầu cuộc chiến này. Và giờ chúng ta đang mắc kẹt trong tình thế đó”, ông Smith nói với CNN.
Đồng quan điểm, cựu nhà ngoại giao Mỹ Richard Haass nhận định tình hình hiện nay là một “ngõ cụt chiến lược”. Theo ông, các cuộc không kích không đạt được mục tiêu, trong khi càng gia tăng tấn công, Iran càng có động lực đáp trả nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng ở vùng Vịnh. Ông cho rằng cả kỳ vọng làm thay đổi chính quyền Iran lẫn buộc Tehran nhượng bộ đều không thành hiện thực.
Gia tăng sức ép kinh tế
Thay vì mở rộng chiến dịch quân sự, Tổng thống Trump có thể tăng cường sức ép kinh tế. Sau khi hủy cơ chế miễn trừ trừng phạt đối với dầu mỏ Iran, Washington có thể khôi phục các biện pháp phong tỏa mạnh hơn đối với tàu thuyền và cảng biển của Iran hoặc nhắm vào cơ sở hạ tầng phục vụ xuất khẩu dầu.
Đô đốc Mỹ nghỉ hưu James Stavridis cho rằng gây sức ép lên các mục tiêu kinh tế có thể hiệu quả hơn so với việc tìm cách kiểm soát lãnh thổ Iran. “Tôi không nghĩ chúng ta sẽ chiếm được đảo Kharg, nhưng có thể phong tỏa hòn đảo này. Điều đó sẽ là dấu chấm hết đối với nền kinh tế Iran”, ông Stavridis nói với CNN.
Mục tiêu của chiến lược này là tạo ra đủ sức ép kinh tế để buộc giới lãnh đạo Iran phải cân nhắc liệu nước này có thể tiếp tục chịu đựng tình trạng bị cô lập kéo dài, nguồn thu sụt giảm và áp lực trong nước ngày càng gia tăng hay không. Tuy nhiên, phương án này cũng từng được thử nghiệm. Iran đã chịu trừng phạt suốt nhiều năm mà không chấp nhận nhượng bộ. Ngoài ra, việc tiếp tục gia tăng sức ép kinh tế có thể khiến Iran tăng cường tấn công các tàu thương mại hoặc cơ sở hạ tầng năng lượng trong khu vực nhằm nâng cao cái giá mà Mỹ và các đồng minh phải trả.
Khôi phục đàm phán
Mặc dù tuyên bố thỏa thuận sơ bộ không còn hiệu lực, ông Trump vẫn chưa hoàn toàn loại trừ khả năng giải quyết bằng ngoại giao. Một quan chức Mỹ nói rằng Washington vẫn theo đuổi giải pháp hòa bình và dự kiến các cuộc đàm phán kỹ thuật sẽ tiếp tục.
Ông Trump cũng cho biết các nhà đàm phán Mỹ vẫn có thể tiếp tục đối thoại, dù thừa nhận chưa chắc một thỏa thuận mới có thể đạt được. “Theo thỏa thuận của chúng tôi, họ sẽ không bao giờ chế tạo được vũ khí hạt nhân. Nhưng tôi không biết liệu chúng tôi có đạt được thỏa thuận hay không. Có thể chúng tôi sẽ làm điều đó mà không cần thỏa thuận, vì như vậy còn dễ hơn”, ông Trump phát biểu tại Hội nghị thượng đỉnh NATO ở Thổ Nhĩ Kỳ.
Nếu muốn nối lại đàm phán, hai bên sẽ phải giải quyết những vấn đề chính trị cốt lõi mà bản ghi nhớ trước đây chưa đề cập, trong đó có quyền kiểm soát hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz, việc Iran có được thu phí các tàu đi qua hay không, cũng như tương lai của kho dự trữ nhiên liệu hạt nhân của Tehran. Đây không chỉ là những vấn đề kỹ thuật có thể giao cho các nhà đàm phán cấp thấp xử lý, mà liên quan trực tiếp đến lợi ích chiến lược cốt lõi của cả Mỹ và Iran.
Quá trình đàm phán cũng sẽ gặp nhiều khó khăn hơn do những chia rẽ trong nội bộ Iran. Các quan chức được cho là ủng hộ đối thoại đang chịu sức ép ngày càng lớn từ phe cứng rắn. Việc Tehran chấp nhận đánh đổi một thỏa thuận có thể mang lại hàng tỷ USD nhờ được nới lỏng trừng phạt cũng cho thấy, đối với phe cứng rắn, việc duy trì lợi thế chiến lược tại eo biển Hormuz có thể quan trọng hơn những lợi ích kinh tế trước mắt.
Chấp nhận tình trạng tranh chấp kéo dài tại eo biển Hormuz
Một phương án khác là Mỹ không leo thang quân sự cũng không thúc đẩy ngoại giao, mà chấp nhận thực tế eo biển Hormuz sẽ tiếp tục là khu vực căng thẳng. Lựa chọn này có thể giảm nguy cơ xảy ra một cuộc chiến quy mô lớn hơn, nhưng sẽ khiến các tàu thương mại phải đối mặt với chi phí bảo hiểm cao hơn, hành trình nguy hiểm hơn và tình trạng bất ổn kéo dài.
Về lâu dài, thị trường năng lượng có thể thích nghi với việc lưu lượng vận tải qua eo biển Hormuz giảm xuống. Tuy nhiên, nếu tình trạng gián đoạn kéo dài, nguồn dự trữ năng lượng có thể bị bào mòn, giá năng lượng duy trì ở mức cao và gây tác động tiêu cực tới các thị trường tài chính.
Đối với ông Trump, việc chấp nhận thực trạng này cũng sẽ kéo theo những tổn thất về chính trị và chiến lược. Điều đó có nghĩa là Iran vẫn giữ được đòn bẩy lớn nhất mà nước này giành được sau xung đột, đồng thời có thể tạo ra ấn tượng rằng Washington không đủ khả năng bảo đảm an toàn cho một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới.
Tổng thống Mỹ đồng thời tiếp tục khẳng định Tehran mong muốn đạt được thỏa thuận. Trên chuyên cơ Không lực Một sau khi rời Thổ Nhĩ Kỳ, ông nói: “Họ vừa gọi cho tôi cách đây không lâu. Họ rất muốn đạt được một thỏa thuận”.
Dù vậy, đến nay vẫn chưa có cuộc đàm phán nào được lên lịch về thỏa thuận toàn diện mà hai bên từng dự kiến sẽ thương lượng trong vòng 60 ngày. Trong bối cảnh hiện nay, Tổng thống Trump chỉ còn một số lựa chọn hạn chế: mở rộng cuộc chiến nhưng chưa chắc loại bỏ được khả năng Iran tiếp tục gây gián đoạn hoạt động hàng hải; gia tăng sức ép kinh tế dù biện pháp này trước đây không buộc Tehran phải nhượng bộ; nối lại đàm phán đối với những vấn đề cốt lõi mà thỏa thuận sơ bộ chưa giải quyết; hoặc chấp nhận một eo biển Hormuz tiếp tục trong tình trạng tranh chấp cùng những hệ lụy kinh tế đi kèm.
Đến thời điểm hiện tại, chưa có phương án nào được đánh giá là có thể giúp Washington thoát khỏi thế bế tắc một cách rõ ràng hoặc với chi phí thấp.
📌 Bài viết này được đóng góp bởi người dùng và bản quyền thuộc về người dùng đã xây dựng bài viết. Bản quyền thuộc về tác giả gốc và chỉ dùng cho mục đích học tập và giao tiếp. Nếu có bất kỳ vi phạm nào, vui lòng liên hệ với chúng tôi để xóa nó.
Bạn cũng có thể thích
