Trang ChủTrong hơn 40 năm qua, Iran vẫn là quốc gia duy nhất trên thế giới còn duy trì hoạt động của tiêm kích F-14 Tomcat, bất chấp các lệnh cấm vận kéo dài từ Mỹ.
Tháng 3/2026, Israel tuyên bố đã phá hủy những chiếc F-14 cuối cùng của Tehran. Tuy nhiên, chỉ 3 tháng sau, truyền hình nhà nước Iran phát sóng đoạn video được cho là ghi lại cảnh một chiếc F-14 vẫn đang cất cánh và bay trên bầu trời.
Máy bay chiến đấu F-14 của Không quân Iran. (Nguồn: MW)
Đến nay, cả tuyên bố của Israel lẫn đoạn video do Iran công bố đều chưa được các nguồn độc lập xác minh hoàn toàn, khiến số phận của phi đội F-14 cuối cùng trên thế giới vẫn còn là dấu hỏi.
Vì sao Iran trở thành quốc gia duy nhất còn vận hành F-14?
Đầu thập niên 1970, Không quân Iran cần một loại tiêm kích có khả năng đánh chặn các máy bay trinh sát MiG-25 Foxbat của Liên Xô, vốn thường xuyên bay ở độ cao rất lớn trên không phận Iran.
Sau chuyến thăm Tehran của Tổng thống Mỹ Richard Nixon năm 1972 và việc Washington đồng ý cung cấp các hệ thống vũ khí hiện đại cho Iran, Tehran đã lựa chọn F-14 Tomcat. Quyết định này chủ yếu dựa trên radar AN/AWG-9 cùng tên lửa tầm xa AIM-54 Phoenix, bộ đôi duy nhất khi đó đủ khả năng phát hiện và phá hủy mục tiêu ở cự ly rất xa.
Năm 1974, Iran ký hợp đồng mua 80 chiếc F-14 cùng hàng trăm tên lửa AIM-54 Phoenix với tổng trị giá khoảng 2 tỷ USD, trở thành khách hàng xuất khẩu duy nhất của loại tiêm kích này.
Việc bàn giao bắt đầu từ năm 1976. Đến trước Cách mạng Hồi giáo năm 1979, Iran đã nhận 79 chiếc. Chiếc thứ 80 bị Mỹ giữ lại và không bao giờ được bàn giao.
Sau cuộc khủng hoảng con tin tại Đại sứ quán Mỹ ở Tehran, Washington cắt toàn bộ nguồn cung phụ tùng, hỗ trợ kỹ thuật, đạn dược và huấn luyện. Khi đó, Mỹ tin rằng phi đội F-14 của Iran sẽ nhanh chóng phải ngừng hoạt động.
Bốn thập kỷ duy trì F-14 giữa lệnh cấm vận
Không còn sự hỗ trợ từ hãng Grumman, Iran vẫn duy trì hoạt động của F-14 bằng cách tháo linh kiện từ những máy bay hỏng, tự sản xuất phụ tùng thông qua kỹ thuật đảo ngược và áp dụng nhiều phương pháp sửa chữa chưa từng được nhà sản xuất tính đến.
Khi số lượng tên lửa Phoenix dần xuống cấp, Iran tiếp tục phát triển Fakour-90, một phiên bản cải tiến dựa trên Phoenix kết hợp hệ thống dẫn đường của tên lửa phòng không Hawk nhằm duy trì khả năng đánh chặn tầm xa.
Trong khi đó, Mỹ lại tìm mọi cách ngăn Iran tiếp cận phụ tùng F-14. Sau khi Hải quân Mỹ loại biên F-14 vào năm 2006, phần lớn các máy bay còn lại được đưa tới căn cứ Davis-Monthan để tháo dỡ hoặc nghiền nát nhằm tránh linh kiện rơi vào tay Iran.
Tehran vẫn duy trì được một số lượng F-14 đủ để tiếp tục khai thác. Iran từng bước phát triển năng lực tự chế tạo linh kiện, thậm chí áp dụng công nghệ gia công bồi đắp để sản xuất những chi tiết trước đây phải nhập khẩu.
Theo nhiều đánh giá, tình trạng kỹ thuật của phi đội không đồng đều. Radar AWG-9 thường xuyên gặp sự cố, khiến một số máy bay vẫn duy trì đầy đủ khả năng chiến đấu trong khi số khác chỉ hoạt động với tính năng hạn chế.
Dẫu vậy, F-14 vẫn được xem là biểu tượng của Không quân Iran và là niềm tự hào khi một loại tiêm kích do Mỹ chế tạo vẫn tiếp tục phục vụ sau nhiều thập kỷ bị cấm vận.
Trong cuộc chiến Iran – Iraq những năm 1980, F-14 được sử dụng chủ yếu với vai trò đánh chặn tầm xa và nhiều nguồn cho rằng còn đảm nhiệm nhiệm vụ chỉ huy trên không, hỗ trợ dẫn đường cho các tiêm kích khác.
Nhờ radar AWG-9 và tên lửa Phoenix, các phi công Iran có thể khai hỏa ở khoảng cách vượt ngoài khả năng đối phó của máy bay Iraq. Theo nhiều ghi chép, chỉ riêng sự xuất hiện của F-14 cũng đủ khiến nhiều đội hình máy bay Iraq phải thay đổi kế hoạch tác chiến.
Sau nhiều năm nghiên cứu và phỏng vấn các cựu phi công Iran, nhà sử học hàng không Tom Cooper cho rằng, F-14 đã bắn hạ khoảng 130 máy bay đối phương, trong đó khoảng 55 chiến công được các nguồn độc lập xác nhận. Ông cũng lưu ý, rất khó xác định con số chính xác do hồ sơ thời chiến nhiều lần bị chỉnh sửa.
Một trong những phi công nổi tiếng nhất là Jalil Zandi, người được ghi nhận có khoảng 11 chiến công, gồm 8 chiến thắng được xác nhận và 3 trường hợp có khả năng, trở thành phi công F-14 có thành tích cao nhất trong lịch sử.
Theo các ghi chép, vào tháng 1/1981, một phi đội F-14 Iran đã bắn hạ nhiều máy bay MiG của Iraq chỉ bằng một quả tên lửa Phoenix khi các mục tiêu bay theo đội hình sát nhau.
Trái ngược với Iran, không có phi công F-14 nào của Hải quân Mỹ trở thành phi công át chủ bài và các tên lửa Phoenix do Mỹ sử dụng trong chiến đấu đều không ghi nhận chiến công.
Israel tuyên bố đã xóa sổ phi đội F-14
Trong cuộc xung đột kéo dài 12 ngày năm 2025, Israel công bố nhiều đoạn video về các cuộc không kích nhằm vào máy bay F-14 tại các căn cứ không quân của Iran.
Một cuộc tập kích bằng UAV hồi tháng 6/2025 được cho là đã đánh trúng 2 chiếc F-14 tại một sân bay ở Tehran. Ảnh vệ tinh sau đó cho thấy, hai chiếc máy bay này có thể đã nằm bất động từ nhiều năm trước.
Đến tháng 3/2026, trong chiến dịch mà Israel gọi là “Sư Tử Gầm” và Mỹ gọi là “Cơn Thịnh Nộ Vĩ Đại”, Không quân Israel tiếp tục tấn công Căn cứ Không quân Chiến thuật số 8 gần Isfahan, nơi đặt sở chỉ huy chính của toàn bộ phi đội F-14 Iran.
Sau cuộc không kích, Israel tuyên bố đã phá hủy các máy bay F-14 còn lại và khẳng định Iran không còn Tomcat nào có khả năng hoạt động.
Tuy nhiên, Tel Aviv không công bố hình ảnh trực tiếp chứng minh các máy bay F-14 bị phá hủy.
Các đánh giá độc lập chủ yếu dựa trên ảnh vệ tinh thương mại. Phân tích cho thấy ít nhất 2, nhiều khả năng là 3 chiếc F-14 bị phá hủy cùng hơn mười máy bay khác tại căn cứ.
Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) cũng ghi nhận khoảng 10 điểm va chạm và nhiều hố bom. Thế nhưng, quy mô thiệt hại vẫn gây tranh cãi do chưa rõ Iran thực sự còn bao nhiêu F-14 trước cuộc tấn công. Các ước tính dao động rất lớn, từ khoảng 10 chiếc còn hoạt động theo đánh giá của Tom Cooper đến 20–25 chiếc hoặc thậm chí 41 chiếc theo một số thống kê khác. Cooper cũng lưu ý rằng một số mục tiêu xuất hiện trên ảnh vệ tinh có thể chỉ là mô hình bằng gỗ dùng để đánh lừa đối phương.
Đoạn video mới làm dấy lên tranh cãi
Trong nhiều tháng sau cuộc tấn công, phần lớn các nhận định đều cho rằng phi đội F-14 của Iran gần như đã chấm dứt hoạt động. Ngày 10/6, truyền hình nhà nước Iran phát sóng đoạn video được giới thiệu là ghi lại cảnh một chiếc F-14 trở về sau nhiệm vụ.
Theo một số nhà phân tích, việc công bố đoạn phim nhằm phản bác tuyên bố của Israel và Mỹ rằng toàn bộ phi đội đã bị phá hủy. Dẫu vậy, nguồn gốc và thời điểm quay đoạn video vẫn còn gây tranh cãi.
Một số ý kiến lại cho rằng, đây có thể là tư liệu cũ chứ không phải hình ảnh mới. Đến nay chưa có nguồn độc lập nào xác nhận F-14 của Iran đã tham gia các hoạt động chiến đấu trong cuộc xung đột năm 2026.
Iran cũng chưa công bố số lượng F-14 bị mất, trong khi Israel chưa đưa ra bằng chứng trực tiếp chứng minh toàn bộ phi đội đã bị phá hủy.
Mỹ muốn khôi phục một số F-14 để trưng bày
Ngày 28/4, Thượng viện Mỹ nhất trí thông qua dự luật mang tên “Đạo luật Maverick”, lấy cảm hứng từ nhân vật chính trong bộ phim Top Gun.
Dự luật đề xuất chuyển ba chiếc F-14 đã loại biên từ kho lưu trữ tới Trung tâm Vũ trụ và Tên lửa Mỹ ở Huntsville, bang Alabama. Hải quân Mỹ sẽ cung cấp các phụ tùng còn lưu kho để khôi phục một chiếc đủ điều kiện bay trình diễn hoặc trưng bày.
Động thái này đánh dấu sự thay đổi đáng kể, bởi trong gần 20 năm trước đó, Washington luôn chủ trương tháo dỡ F-14 nhằm ngăn linh kiện rơi vào tay Iran.
Một trong ba chiếc được đề cập là chiếc mang số hiệu BuNo 159437, còn được biết đến với tên gọi Fast Eagle 107, từng tham gia trận không chiến tại Vịnh Sidra năm 1989, khi hai chiếc F-14 của Hải quân Mỹ bắn hạ hai tiêm kích MiG-23 của Libya.
Dù vậy, nếu muốn đưa bất kỳ chiếc F-14 nào trở lại trạng thái có thể bay sau hơn hai thập kỷ nằm trong sa mạc Arizona, bảo tàng sẽ phải đối mặt với quá trình phục hồi vô cùng phức tạp, từ kiểm tra kết cấu, khôi phục chuỗi cung ứng linh kiện đến đáp ứng các yêu cầu chứng nhận hàng không.
📌 Bài viết này được đóng góp bởi người dùng và bản quyền thuộc về người dùng đã xây dựng bài viết. Bản quyền thuộc về tác giả gốc và chỉ dùng cho mục đích học tập và giao tiếp. Nếu có bất kỳ vi phạm nào, vui lòng liên hệ với chúng tôi để xóa nó.
Bạn cũng có thể thích
