Trang ChủMỹ vừa công khai xác nhận có vũ khí kiểm soát không gian trên quỹ đạo, khiến Nga và Trung Quốc lo ngại một cuộc chạy đua vũ trang mới.
Ngay sau tuyên bố của Mỹ, ngày 15/9, Nga đã lên tiếng kêu gọi không đưa vũ khí lên không gian. “Chúng tôi tin không gian vũ trụ luôn ở trạng thái không có bất kỳ loại vũ khí nào”, người phát ngôn điện Kremlin Dmitry Peskov nhấn mạnh. “Chúng tôi đang trông chờ vào sự hợp lực từ quốc tế để tiếp tục nỗ lực hướng tới việc phi quân sự hóa hoàn toàn không gian”.
Trong khi đó, Trung Quốc cảnh báo động thái này có thể thúc đẩy quá trình quân sự hóa và một cuộc chạy đua vũ trang ngoài Trái đất. Trung Quốc phản đối việc “vũ khí hóa không gian, biến nơi đây thành chiến trường cũng như thực hiện cuộc chạy đua vũ trang tại đó”. “Chúng tôi kêu gọi Mỹ ngừng mở rộng năng lực quân sự và chuẩn bị cho chiến tranh trong không gian”, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Côn tuyên bố.
Vũ khí không gian có khả năng gây nhiễu hoạt động của vệ tinh khác. (Ảnh minh hoạ: AI)
Nga, Trung Quốc lo điều gì?
Mối quan ngại của Moskva và Bắc Kinh không chỉ xuất phát từ việc Mỹ có thêm một loại vũ khí mới, mà nằm ở khả năng thay đổi cán cân quân sự trên quỹ đạo.
Hồi tháng 5, Nga và Trung Quốc đã công khai phản đối chương trình “Vòm Vàng cho nước Mỹ” (Golden Dome) của Washington. Trong tuyên bố chung, hai nước cho rằng kế hoạch này đe dọa đến ổn định chiến lược và “trái ngược hoàn toàn với nguyên tắc duy trì cân bằng giữa năng lực tấn công và phòng thủ chiến lược”.
Theo hãng tin Reuters, Golden Dome được thiết kế để mở rộng các hệ thống phòng thủ trên mặt đất như tên lửa đánh chặn, cảm biến và mạng lưới chỉ huy – kiểm soát, đồng thời bổ sung các thành phần ngoài không gian như vệ tinh và vũ khí quỹ đạo nhằm phát hiện, theo dõi và có thể bắn hạ các mối đe dọa tên lửa.
Lực lượng Không gian, một nhánh mới của quân đội Mỹ, được Tổng thống Donald Trump thành lập vào năm 2019. Ảnh IMAGO
Một mạng lưới như vậy nếu đạt khả năng đủ lớn trên thực tế có thể ảnh hưởng đến cán cân giữa vũ khí tấn công chiến lược và hệ thống phòng thủ tên lửa.
Nga đã phản ứng trực tiếp với tuyên bố mới của Washington, cho rằng việc triển khai vũ khí trên quỹ đạo bỏ qua những hậu quả lâu dài của một cuộc xung đột trong không gian và đe dọa sự ổn định của các hoạt động không gian.
Hôm 15/9, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova nói rằng, những phát biểu của Bộ trưởng Không quân Mỹ Troy Meink về việc Mỹ sở hữu vũ khí trên quỹ đạo cho thấy sự cần thiết của các sáng kiến đa phương nhằm ngăn chặn chạy đua vũ trang trong không gian.
Theo bà Maria Zakharova, Nga chủ trương sớm khởi động đàm phán để xây dựng một văn kiện pháp lý đa phương có tính ràng buộc, trong đó cấm triển khai vũ khí trong không gian, cũng như cấm sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực nhằm vào các vật thể không gian hoặc sử dụng các vật thể không gian để thực hiện hành động đó.
Hiệp ước năm 1967 ngăn chặn điều ?
Hiệp ước quốc tế về các nguyên tắc điều chỉnh hoạt động của các quốc gia trong thăm dò và sử dụng không gian vũ trụ, bao gồm Mặt trăng và các thiên thể khác, thường gọi là Hiệp ước Không gian Vũ trụ năm 1967, ký ngày 27/1/1967 và có hiệu lực từ ngày 10/10 cùng năm. Đây là một trong những nền tảng quan trọng nhất của luật pháp quốc tế về không gian.
Điều I quy định việc thăm dò và sử dụng không gian phải được tiến hành vì lợi ích của tất cả các quốc gia. Điều II quy định không gian vũ trụ, Mặt trăng và các thiên thể khác không thể trở thành đối tượng bị một quốc gia chiếm hữu bằng cách tuyên bố chủ quyền, sử dụng hoặc chiếm đóng.
Đáng chú ý nhất là Điều IV. Điều khoản này cấm các quốc gia đưa lên quỹ đạo Trái đất những vật thể mang vũ khí hạt nhân hoặc các loại vũ khí hủy diệt hàng loạt khác, cũng như cấm đặt những loại vũ khí này trên Mặt trăng và các thiên thể khác. Hiệp ước nêu rõ, Mặt trăng và các thiên thể chỉ được sử dụng cho mục đích hòa bình, cấm xây dựng căn cứ quân sự, thử nghiệm vũ khí và tiến hành diễn tập quân sự tại đó.
Điều đó cho thấy một điểm pháp lý rất quan trọng: Hiệp ước năm 1967 không cấm toàn bộ vũ khí thông thường trên quỹ đạo Trái đất.
Nói cách khác, việc Mỹ xác nhận có “vũ khí kiểm soát không gian trên quỹ đạo” không đồng nghĩa với việc có thể kết luận Mỹ vi phạm Điều IV nêu trên, nếu những hệ thống đó không mang vũ khí hạt nhân hoặc vũ khí hủy diệt hàng loạt.
Chính khoảng trống này là một phần nguyên nhân khiến Nga và Trung Quốc muốn có một văn kiện mới với phạm vi rộng hơn.
Buổi ký kết Hiệp ước Không gian Vũ trụ, ngày 27/1/1967 tại Washington DC, Mỹ. Ảnh UN
Nga và Trung Quốc từ lâu thúc đẩy dự thảo Hiệp ước ngăn chặn việc triển khai vũ khí trong không gian và đe dọa hoặc sử dụng vũ lực chống các vật thể không gian.
So với Hiệp ước 1967, cách tiếp cận này rộng hơn đáng kể. Mục tiêu không chỉ là ngăn vũ khí hạt nhân hay vũ khí hủy diệt hàng loạt, mà hướng tới việc ngăn triển khai vũ khí nói chung trong không gian và sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực chống các vật thể không gian.
Trong tuyên bố chung năm 2025, Nga và Trung Quốc khẳng định cần sớm đàm phán một văn kiện có tính ràng buộc pháp lý dựa trên dự thảo của hai nước, đồng thời thúc đẩy sáng kiến không triển khai vũ khí trước trong không gian.
Tuy nhiên, Washington nhìn nhận môi trường an ninh không gian theo cách khác. Mỹ cho rằng Nga và Trung Quốc cũng đang phát triển các năng lực có thể gây nguy hiểm cho vệ tinh Mỹ. Tài liệu của Bộ Tư lệnh Không gian Mỹ năm 2026 liệt kê tên lửa chống vệ tinh phóng từ mặt đất, laser, thiết bị gây nhiễu và các phương tiện có khả năng cơ động, tiếp cận vệ tinh khác nằm trong số những năng lực mà Washington theo dõi.
Như vậy, mỗi bên đều có lý do để coi việc tăng cường năng lực không gian của đối phương là một mối đe dọa.
Một cuộc chạy đua mới trên quỹ đạo?
Tuyên bố ngày 14/9 của Mỹ có thể khiến vòng xoáy này bước sang giai đoạn mới.
Điểm đáng chú ý không phải chỉ là Mỹ đã thừa nhận có vũ khí trên quỹ đạo, mà là Washington vẫn giữ bí mật về chính loại vũ khí đó. Điều này khiến chưa thể xác định chúng là phương tiện cơ động, hệ thống gây nhiễu, năng lực tác động mạng, vũ khí năng lượng định hướng hay một dạng phương tiện nào khác.
Vũ khí chống vệ tinh trong tương lai. (Ảnh: Lockheed Martin)
Trong khi đó, Mỹ đang đồng thời thúc đẩy mạng lưới vệ tinh cảnh báo và theo dõi tên lửa, hệ thống đánh chặn trên không gian và các năng lực bảo vệ vệ tinh. Lực lượng Không gian Mỹ cho biết các hệ thống theo dõi tên lửa thế hệ mới đang được phát triển để tăng khả năng nhận biết tình hình trên chiến trường và duy trì khả năng hoạt động trước các mối đe dọa.
Vì vậy, tranh cãi hiện nay không đơn giản là về việc “Mỹ có vi phạm Hiệp ước Không gian Vũ trụ năm 1967 hay không”. Vấn đề lớn hơn là khuôn khổ pháp lý được xây dựng từ gần 60 năm trước đang phải đối mặt với những công nghệ quân sự mà khi hiệp ước ra đời chưa tồn tại.
Nếu Mỹ tiếp tục phát triển năng lực kiểm soát không gian, trong khi Nga và Trung Quốc thúc đẩy một hiệp ước mới cấm rộng hơn việc triển khai vũ khí trên quỹ đạo, nguy cơ lớn nhất có thể không phải một cuộc đối đầu ngay lập tức, mà là một cuộc chạy đua từng bước: Mỗi bên tăng năng lực phòng thủ vì lo ngại đối phương, rồi chính những năng lực đó lại khiến bên kia tăng cường vũ khí của mình.
Không gian từng được xem chủ yếu là môi trường phục vụ liên lạc, định vị và quan sát Trái đất. Giờ đây, nó đang trở thành một khu vực cạnh tranh quân sự trực tiếp, trong khi luật quốc tế vẫn đang phải chạy theo tốc độ phát triển của công nghệ.
📌 Bài viết này được đóng góp bởi người dùng và bản quyền thuộc về người dùng đã xây dựng bài viết. Bản quyền thuộc về tác giả gốc và chỉ dùng cho mục đích học tập và giao tiếp. Nếu có bất kỳ vi phạm nào, vui lòng liên hệ với chúng tôi để xóa nó.
Bạn cũng có thể thích
