Lộ hàng loạt vi phạm tại Tập đoàn TKV: Từ khai thác than đến quản lý tài chính nghìn tỷ

Thanh tra Chính phủ chỉ ra hàng loạt tồn tại, vi phạm trong quản lý vốn, tài sản nhà nước và hoạt động khai thác khoáng sản tại Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam (TKV). Trong đó, gần 2.000 tỷ đồng lợi nhuận tại các công ty con chưa được phân phối hết, nhiều mỏ than khai thác vượt công suất được cấp phép và hàng loạt khoản thuế, phí phải nộp bổ sung.

Ngày 20/11/2026, Thanh tra Chính phủ công bố Thông báo số 4389/TB-TTCP về kết luận thanh tra công tác quản lý vốn và tài sản nhà nước tại Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam (TKV), trên cơ sở Kết luận thanh tra số 466/KL-TTCP ban hành ngày 17/7/2026.

Gần 2.000 tỷ đồng lợi nhuận chưa chia, 17 DN chưa thoái vốn

Một trong những phát hiện đáng quan tâm nhất là việc phân phối lợi nhuận tại các doanh nghiệp thành viên của TKV. Theo Thanh tra Chính phủ, trong giai đoạn 2020-2024, có 8 công ty con của TKV chưa chia hết cổ tức từ lợi nhuận sau thuế. Lũy kế đến cuối năm 2024, số lợi nhuận chưa được phân phối hết lên tới gần 1.988 tỷ đồng.

Đây đều là những doanh nghiệp có trên 50% vốn góp của Nhà nước. Theo quy định được cơ quan thanh tra viện dẫn, lợi nhuận sau thuế còn lại sau khi trích lập các quỹ phải được phân phối hết cho các cổ đông góp vốn.

Tính theo tỷ lệ sở hữu của TKV tại 8 doanh nghiệp, phần lợi nhuận sau thuế chưa phân phối tương ứng với vốn góp của tập đoàn lên tới hơn 1.634 tỷ đồng.

Bên cạnh đó, 6 công ty con của TKV trích lập quỹ đầu tư phát triển vượt tỷ lệ quy định với tổng số tiền gần 96,94 tỷ đồng. Khoản tiền này phải được hoàn nhập về lợi nhuận sau thuế để chia cổ tức, trong đó phần cổ tức công ty mẹ TKV được nhận thêm khoảng 83,1 tỷ đồng.

(Ảnh minh họa)

(Ảnh minh họa)

Tại công ty mẹ, cơ quan thanh tra cũng phát hiện vấn đề liên quan đến khoản lợi nhuận còn lại hơn 129,2 tỷ đồng phát sinh năm 2021 do trích lập dự phòng đầu tư tài chính cao hơn quy định. Mặc dù TKV đã kê khai và nộp khoản tiền này vào ngân sách trong năm 2023, đến thời điểm thanh tra, doanh nghiệp vẫn chưa xác định và nộp tiền chậm nộp tương ứng với giai đoạn 2021-2022.

Một vấn đề khác là tiến độ thoái vốn nhà nước diễn ra chậm so với kế hoạch. Theo đề án tái cơ cấu được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, TKV phải thực hiện thoái vốn tại 19 doanh nghiệp. Tuy nhiên, đến thời điểm thanh tra, tập đoàn mới hoàn tất thoái vốn tại 2 doanh nghiệp, còn 17 doanh nghiệp chưa hoàn thành.

Ngoài ra, cơ quan thanh tra yêu cầu TKV xây dựng phương án trình cấp có thẩm quyền xử lý 4 doanh nghiệp đang hoạt động có nguy cơ mất vốn và một khoản đầu tư tại doanh nghiệp đã giải thể còn tồn tại vấn đề tài chính, có nguy cơ mất vốn.

Ở khía cạnh quản lý chi phí, kết luận thanh tra xác định trong giai đoạn 2020-2024, TKV đã giao khoán cho các đơn vị một số khoản chi cao hơn thực tế phát sinh tổng cộng hơn 290,5 tỷ đồng. Trong đó, gần 99,4 tỷ đồng là các khoản tạm ứng cao hơn thực tế thực hiện nhưng chưa được hoàn trả; hơn 191,1 tỷ đồng liên quan đến đơn giá khoán một số yếu tố đầu vào như dầu, thép và điện cao hơn thực tế.

Hàng loạt mỏ than khai thác vượt công suất

Không chỉ phát hiện bất cập về tài chính, kết luận thanh tra còn chỉ ra nhiều vi phạm trong hoạt động khai thác than tại các đơn vị thành viên. Trong quá trình kiểm tra 13 điểm mỏ thuộc 6 công ty than giai đoạn 2020-2024, Thanh tra Chính phủ xác định có 4 công ty khai thác vượt công suất theo năm được ghi trong giấy phép khai thác, với mức vượt dưới 15%.

Cụ thể, Công ty Than Uông Bí khai thác tại mỏ Đồng Vông vượt 10,71% sản lượng được phép trong năm 2022. Công ty Than Mạo Khê khai thác vượt công suất tại mỏ hầm lò Mạo Khê trong các năm 2020, 2021 và 2022, với tỷ lệ lần lượt 7,5%, 4,96% và 8,68%.

Tại Công ty Cổ phần Than Vàng Danh – Vinacomin, hoạt động khai thác tại mỏ lộ thiên khu Vàng Danh vượt 14,99% trong năm 2021 và 14,8% trong năm 2022. Trong khi đó, Công ty Cổ phần Than Cao Sơn – TKV khai thác tại mỏ Khe Chàm II vượt công suất lần lượt 6,03%, 2,86% và 7,46% trong các năm 2020-2022.

Cơ quan thanh tra cũng ghi nhận nhiều mỏ than chưa lắp đặt trạm cân theo quy định hoặc chậm triển khai hệ thống cân than nguyên khai, làm phát sinh những bất cập trong việc xác định sản lượng khai thác thực tế.

Việc xác định sản lượng tính thuế tài nguyên cũng bộc lộ chênh lệch lớn. Khi đối chiếu sản lượng than do các công ty khai thác bán cho hai đơn vị tuyển than Hòn Gai và Cửa Ông với sản lượng sau sàng tuyển trong giai đoạn 2020-2024, đoàn thanh tra xác định mức chênh lệch lên tới hơn 4,95 triệu tấn than.

Thanh tra Chính phủ nhận định phương pháp xác định sản lượng và giá tính thuế tài nguyên mà TKV áp dụng chưa phù hợp với quy định. Theo đó, đoàn thanh tra kiến nghị tính thuế dựa trên sản lượng than thu được sau sàng tuyển từ than nguyên khai, giá bán than thực tế của TKV ra thị trường và thuế suất theo quy định.

Ngoài ra, hai đơn vị thuộc TKV bị phát hiện đã tiến hành xây dựng cơ bản mỏ hoặc khai thác trước khi có giấy phép theo quy định, gồm Công ty Than Hòn Gai tại mỏ Bình Minh và Công ty Cổ phần Than Tây Nam Đá Mài, nay đã hợp nhất vào Công ty Cổ phần Than Cao Sơn, tại mỏ Khe Chàm II.

Với những trường hợp này, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức kiểm tra, làm rõ tính chất, mức độ, hậu quả và trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan. Trường hợp phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự, hồ sơ sẽ được chuyển cơ quan điều tra xem xét, xử lý theo quy định.

Về nghĩa vụ tài chính, Thanh tra Chính phủ kiến nghị TKV nộp bổ sung hơn 129,1 tỷ đồng tiền thuế, phí. Trong đó, khoản lớn nhất là gần 92,65 tỷ đồng thuế thu nhập doanh nghiệp do xác định chưa đúng chi phí được trừ liên quan đến tiền cấp quyền khai thác khoáng sản.

Các khoản khác gồm hơn 14 tỷ đồng thuế thu nhập doanh nghiệp do tính sai khấu hao tài sản cố định, gần 3,94 tỷ đồng thuế tài nguyên đối với tinh quặng sắt, khoảng 2,19 tỷ đồng thuế thu nhập doanh nghiệp liên quan đến chi phí thuê đất và hơn 16,3 tỷ đồng do áp dụng sai giá tính tiền cấp quyền khai thác khoáng sản.

Thanh tra Chính phủ kiến nghị Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam nộp bổ sung hơn 129 tỷ đồng. (Ảnh chụp kết luận của Thanh tra Chính phủ)

Thanh tra Chính phủ kiến nghị Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam nộp bổ sung hơn 129 tỷ đồng. (Ảnh chụp kết luận của Thanh tra Chính phủ)

Bên cạnh nghĩa vụ nộp bổ sung thuế, phí, TKV còn được yêu cầu giảm trừ hơn 727 triệu đồng khi quyết toán một số hợp đồng và giảm tổng dự toán hơn 9,36 tỷ đồng tại dự án Tân Yên – Đông Tràng Bạch.

Kết luận thanh tra cũng đề cập đến công tác quản lý, khai thác bất động sản của tập đoàn. Đến cuối năm 2024, TKV và các đơn vị thành viên quản lý 1.104 cơ sở nhà, đất với tổng diện tích hơn 163 triệu m2.

Trong đó, tòa nhà trụ sở TKV tại khu đô thị mới Cầu Giấy, Hà Nội, có tổng vốn đầu tư khoảng 3.771 tỷ đồng, đã đưa vào sử dụng từ tháng 9/2023 nhưng đến thời điểm thanh tra vẫn chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà và tài sản trên đất.

Thanh tra Chính phủ cũng đánh giá công tác dự báo thị trường và quản trị giá cho thuê tại một số tòa nhà của TKV còn hạn chế, khi giá thuê thực tế thấp hơn phương án đầu tư ban đầu.

📌 Bài viết này được đóng góp bởi người dùng và bản quyền thuộc về người dùng đã xây dựng bài viết. Bản quyền thuộc về tác giả gốc và chỉ dùng cho mục đích học tập và giao tiếp. Nếu có bất kỳ vi phạm nào, vui lòng liên hệ với chúng tôi để xóa nó.